De mystiek rondom graden opgehelderd!

Graden zijn een bijzonder verschijnsel in de martiale sporten en krijgskunsten. Bijna iedereen is bekend met de gekleurde banden en kyu- en dangraden van het Judo. Ook in het Aikido kennen we het kyu en dansysteem en per organisatie wordt al dan niet gekleurde banden gebruikt. Veelal worden de Aikido-graden hetzelfde gewaardeerd als de Judo-graden: als men een serie technieken kan uitvoeren en succesvol een examen heeft afgelegd krijgt men een graad erbij. Daarbij wordt de link gelegd dat iemand met een hogere graad beter is en iemand met een lagere graad minder goed. Je kan je afvragen of dit terecht is. Om deze vraag te beantwoorden zul je iets van de achtergrond van het systeem moeten weten.

Van oudsher hanteerden de krijgskunsten een ander systeem, namelijk het Menkyo Kaiden. Deze term betekent zoveel als licentie om les te mogen geven. Dit certificaat werd door een school of ryu afgegeven en houdt in dat de ontvanger van dit certificaat alles heeft geleerd wat die organisatie iemand kan leren en vergunning heeft om alle aspecten in zijn lessen door te geven. Er wordt nog door slechts enkele krijgskunsten gebruik gemaakt van dit systeem. De meeste martiale sporten zoals karate en judo maar ook krijgskunsten als Aikido maken gebruik van het kyu en dansysteem. Dit systeem is in 1883 door Jigoro Kano, de oprichter van Judo, geïntroduceerd. Hij wilde meer onderscheid tussen zijn beginnende en gevorderde leerlingen en nam het kyu- en dangradensysteem over van andere kunsten zoals Ikebana (bloemschikken), Shodo (kalligrafie) en Gõ (bordspel). Ook gaf hij betekenis aan de band: de filosofie die hier achter steekt is dat men met een witte band begint en naarmate men veel energie en moeite in de kunst steekt de band zo vuil wordt dat hij bijna zwart lijkt. Vanaf 1886 liet Kano de houders van een dan-graad een zwarte band dragen. De gekleurde banden zijn ingevoerd door Mikonosuke Kawaishi. Deze judomeester heeft voor de verspreiding van het judo in Frankrijk en grote delen van Europa gezorgd. Hij besefte dat westerlingen meer behoefte hadden aan status en het vertonen van hun kunsten en voerde daarom de gekleurde banden in. Dit heeft het effect teweeg gebracht dat beoefenaars beter willen presteren dan anderen (concurrentie) en creëert een verlangen om (meer) te winnen.

Het is dus niet vreemd dat iemand met een lagere graad als minder goed wordt beschouwd en een leraar met een hogere graad een betere docent. Dit wordt ons vanaf het begin met de paplepel ingegoten, maar het is een typische westerse gedachte. Want iemand met een tweede dan kan gewoon winnen van iemand met een vijfde dan. En een leraar die een vierde dan-examen heeft afgesloten is niet per definitie een betere docent dan een leraar met een eerste dan. Dit stelt ons dus voor een probleem: Welke waarde moet je aan de graden hechten?

Met behulp van graden kan je bij de martiale sporten de deelnemers van wedstrijden makkelijk indelen in een categorie. Maar in Aikido bestaat geen competitie, we kunnen niemand in een categorie indelen. De Aikidoka zal met iedereen moeten kunnen omgaan: beginners/gevorderden, man/vrouw, jong/oud, enzovoorts. De graad heeft dus een andere waarde in Aikido. Het geeft namelijk niets meer aan dan de plaats waar iemand staat binnen de dojo. Het zegt niet alleen iets over de technische vaardigheden van de leerling maar ook dat zijn graad bepaalde verantwoordelijkheden (tijdens de lessen) met zich meedraagt. Op deze manier is er duidelijkheid over ieders rol en is de effectiviteit van de les groter. Omdat er in de dojo alleen een relatie tussen leraar en leerling bestaat is het de waardering van de leraar naar zijn leerling die tot uiting komt in een graad en logischerwijs verschilt dit per leraar. Hetzelfde geldt ook voor leraren met een eigen dojo, ook zij zijn leerling van een meester. Een leraar die adverteert dat hij internationaal erkend vierde dan is mag je gerust vragen wie hem erkend maar vooral van wie hij zijn graad of graden heeft gekregen, dus wie zijn leraar is. Bovendien kun je een leraar vragen hoelang hij doceert en hoeveel leerlingen hij in die tijd heeft geholpen met het behalen van hun shodan (eerste zwarte band). Dit is namelijk de enige kwalificatie van een goede docent en niet het aantal dan-graden.

Kortom, een Aikido-graad is persoonlijk en heeft een vergelijking tussen graden geen enkele zin.